Żaden dom, żadna firma czy instytucja nie obejdą się bez instalacji elektrycznej i telekomunikacyjnej. A żadna instalacja nie obejdzie się bez osprzętowych i rozgałęźnych puszek instalacyjnych. Dodajmy jeszcze, że instalacje te są coraz bardziej rozległe i skomplikowane, rośnie więc ilość wspomnianych puszek. Skoro to tak ważny element sieci dostarczającej nam energię i informacje, warto mu się bliżej przyjrzeć.

Puszka instalacyjna – cóż w tym skomplikowanego? Wytłoczka z plastiku z otworami, przez które wchodzą i wychodzą przewody, do tego uchwyt do montażu, pokrywka i… koniec. Nic bardziej mylnego. Istnieje wiele typów puszek. Są między innymi: podtynkowe, natynkowe, podłogowe, hermetyczne, z dławicami, kablowe, do płyt gipsowych... Ich dobór należy dopasować do materiału na jakim chcemy je umieścić i funkcji, które mają spełniać. Zacznijmy od opisu puszek zależnego od ich sposobu montażu na ścianie.

Puszki instalacyjne podtynkowe

Jak sama nazwa wskazuje puszki te mają być montowane „wewnątrz” ściany – pod tynkiem. Dzięki temu nie wystają na ścianie, a co za tym idzie – łatwo je ukryć. Dlatego stosuje się je w miejscach, w których instalacja jest ukryta (najczęściej ze względów estetycznych). Zaletą takiego montażu jest również mniejsze niebezpieczeństwo uszkodzenia puszki, a co za tym idzie – znajdujących się w niej połączeń. Dostęp do przewodów jest oczywiście w takim przypadku trudniejszy, ale to zarówno zaleta, jak i wada. Jest to zaletą ze względów bezpieczeństwa – jest mało prawdopodobne, że ktoś przypadkowo „dobierze się” do zawartości puszki. Wadą jest trudniejszy dostęp w przypadku awarii czy rekonfiguracji połączeń lub dodania nowych. Dostępne na rynku puszki podtynkowe mogą być instalowanie niemal w każdym rodzaju ściany. Najprostsze modele zamykane są uniwersalną, nakładaną pokrywą. Bardziej skomplikowane i bezpieczniejsze są puszki z pokrywą przykręcaną za pomocą wkrętów. Rynek oferuje również puszki różniące się rozmiarem, także wersje modułowe, w tym pogłębiane, czy puszki podwójne. W niektórych modelach przewidziano listwy gwoździowe, dzięki czemu do montażu użyć można gwoździ stalowych.

Podczas prac instalacyjnych z pewnością przydadzą się podtynkowe skrzynki rozgałęźne (należy od nich odróżnić puszki osprzętowe). Zwróćmy uwagę, że zarówno jedne jak i drugie, łączy się ze sobą za pomocą otworu tunelowego. Pokrywa puszki podtynkowej z założenia nie odróżnia się od reszty ściany. Jest pokryta tynkiem lub farbą. Inaczej jest w przypadku instalacji systemów bezpieczeństwa - tu często przewiduje się pokrywy sygnalizacyjne. Wyróżnia je jaskrawa barwa, co pozwala na łatwe zidentyfikowanie puszki po nałożeniu warstwy tynku. Interesujące rozwiązanie stanowią systemy puszek instalacyjnych, które nie wymagają montażu na gipsie. Podaje się, że w porównaniu z instalacją na gips, rozwiązania tego typu pozwalają nawet o 50% zaoszczędzić nakład czasu pracy. Przede wszystkim zyskuje się łatwe odnalezienie puszki po nałożeniu tynku. Dzięki delikatnej szczecince znakującej, umieszczonej na specjalnych pokrywach, wskazywane jest miejsce położenia puszki po tynkowaniu. Jako zaletę takiego rozwiązania, oprócz wspomnianej już oszczędności czasu, zyskuje się czystość miejsca pracy i jego otoczenia. Jak przebiega montaż puszek tego typu? W pierwszej kolejności wykonuje się wstępne wiercenie, który następnie rozwiercany jest do średnicy od 82 do 84 mm. Po oszlifowaniu otworu można umieścić w nim puszkę za pomocą specjalnego elementu zatrzaskującego. Potem nakłada się wspomnianą już pokrywę sygnałową, dzięki której możliwe jest łatwe zidentyfikowane puszki po nałożeniu warstwy tynku.

Puszki instalacyjne natynkowe

Puszki natynkowe montowane są bezpośrednio na ścianie, po której prowadzona jest instalacja. Są przeznaczone przede wszystkim do pomieszczeń technicznych, w których ukrywanie instalacji pod tynkiem nie jest niezbędne (zarówno ze względów estetycznych, jak i bezpieczeństwa). Ich podstawową zaletą jest łatwość montażu i prosty dostęp umożliwiający bezproblemową naprawę czy zmianę połączeń oraz dołożenie nowych. Na rynku są dziesiątki modeli puszek natynkowych. Poszczególne wersje puszek różnią się między sobą ilością wpustów, ich rozwiązaniem oraz średnicą. Najprostszym i najbardziej uniwersalnym rozwiązaniem są wytłoczone osłabienia pod kable. W nich otwory wycinamy nożem lub bezpośrednio przebijamy kablem za pomocą dostarczonej końcówki wlotowej. Przydatnym rozwiązaniem są wpusty elastyczne czy puszki z wpustami, które zakończone są gwintem. Nie tylko ułatwiają one montaż kabli, ale też uszczelniają puszkę czyniąc ją bardziej odporną na działanie warunków zewnętrznych. Dostępne są także puszki, które dobrze sprawdzają się w instalacjach podziemnych. Modele tego typu wyróżnia odpowiednie zabezpieczenie przed wilgocią. Na co jeszcze warto zwrócić uwagę wybierając konkretny typ puszki natynkowej? Najważniejszy jest stopień ochrony IP – dbając o bezpieczeństwo użytkowników musimy pamiętać, aby był on odpowiedni do warunków, w których zamontowana będzie puszka. Prze dokonaniem zakupu popatrzmy na łatwość montażu zarówno na ścianie, jak i w korytach kablowych. Tu istotną rolę odgrywają zewnętrzne elementy mocujące - muszą one być nie tylko trwałe, ale również uniwersalne i łatwo dostępne. Kolejny wyróżnik, to łatwość dostępu do wnętrza puszki. W niektórych modelach pokrywę można zdjąć i nałożyć bez użycia dodatkowych narzędzi, a mimo to pokrywa jest szczelna oraz pewnie i bezpiecznie „siedzi” na obudowie. O zastosowaniu puszki decyduje również odpowiednia ilość miejsca we wnętrzu, a także ilość wpustów którymi doprowadzimy przewody oraz ich rozmieszczenie. Wróćmy jeszcze do kwestii bezpieczeństwa - zwróćmy uwagę, duża część puszek natynkowych została zaprojektowana z myślą o wyjątkowo trudnych warunkach pracy. Przyjrzyjmy się modelom przeznaczonym do stosowania na zewnątrz budynków. Tu najważniejsze jest uwzględnienie przez projektantów materiałów konstrukcyjnych, które są wytrzymałe na działanie wysokich i niskich temperatur, a także dużej wilgotności powietrza. Nie zapominajmy o wytrzymałości na uszkodzenia mechaniczne. Szczególne wymagania powinny być przewidziane w przypadku gdy instalacja będzie pracowała w atmosferze agresywnej lub zagrożonej wybuchem. W przypadku puszek tego typu istotną rolę odgrywa również odporność na działanie promieniowania UV. Wiemy już, że na rynku dostępne są puszki, które mogą być instalowane pod ziemią lub na zewnątrz pomieszczeń. Warto również wspomnieć o specjalnych masach, zwiększających szczelność, a co za tym idzie bezpieczeństwo połączenia elektrycznego. Masa tego typu cechuje się wysokim stopniem ochrony, wynoszącym nawet IP 68. Podkreśla się również napięcie znamionowe osiągające 400 V. Nie mniej istotna pozostaje odpowiednia wytrzymałość na przebicie elektryczne. Szeroki jest również zakres temperatury pracy substancji, mieszczący się pomiędzy -40 a 90°C. Rozwiązania tego typu najczęściej znajdują zastosowanie w miejscach narażonych na działanie wilgoci, wstrząsów i wibracji. Taką substancją, aplikowaną przy użyciu typowego pistoletu budowlanego, uszczelnia się wszystkie otwory i łączenia w puszce. Substancja ma konsystencją miękką i elastyczną.

Ognioodporne

Pisząc o bezpieczeństwie nie można zapomnieć o odporności na ogień. Najciekawszy rozwiązaniem w tej dziedzinie są puszki bezhalogenowe. Materiał bezhalogenowy nie zawiera w swoim składzie grupy pierwiastków halogenowych (fluoru, chloru, bromu, jodu, astatu), z których podczas spalania ulatnia się toksyczny dym stanowiący zagrożenie dla człowieka. Tworzywa bezhalogenowe są pod tym względem bardziej bezpieczne i wykonane z nich wyroby nadają się przede wszystkim do zastosowania na drogach ewakuacyjnych i w pomieszczeniach użyteczności publicznej (dworcach, kinach, teatrach, centrach handlowych itp.). Puszki bezhalogenowe są również bardziej odporne na działanie ognia – trudniej się palą (lub są niepalne), dłużej wytrzymują również działanie wysokich temperatur. Jest to ważne, w przypadku instalacji, która podczas pożaru ma za zadanie podtrzymywanie funkcji urządzeń elektrycznych przez co najmniej 30 min. na potrzeby prowadzenia ewakuacji. W tym czasie powinno więc bez zakłóceń działać oświetlenie awaryjne, a także windy, urządzenia alarmowe oraz wyciągi dymu. Przez 90 min. muszą funkcjonować urządzenia, dzięki którym możliwa jest walka z pożarem. Chodzi na przykład o instalacje do podwyższania ciśnienia wody oraz windy dla straży pożarnej. Na rynku dostępne są również puszki instalacyjne wykonane z blachy ocynkowanej. Dodatkowo ich powierzchnia pokryta jest czerwoną farbą proszkową. Modele tego typu przeznaczone są do połączeń elektrycznych i sygnałowych obwodów przeciwpożarowych. W niektórych modelach przewidziano kostki ceramiczne oraz bezpiecznik przeciążeniowy jednorazowego zadziałania. Istotną rolę odgrywają osobne zaciski do podłączenia linii sygnałowych.

Rozwiązania specjalistyczne

Interesujące rozwiązanie, szczególnie w obiektach medycznych czy instalacjach informatycznych, stanowią ekranowane puszki instalacyjne. Dzięki powłoce przewodzącej są one zabezpieczone przed zakłóceniami, które powodowane są polem elektromagnetycznym. Z serii tej nabyć można puszki przeznaczone do montażu podtynkowego i szkieletowego oraz osprzętowo rozgałęźne. Również pokrywy tych puszek wykonane są inaczej, niż w tradycyjnym osprzęcie – są wyposażone w przewód do połączenia elektrycznego z obwodem odprowadzającym zakłócenie.

Postaw na jakość

Puszka instalacyjna to jeden z ważnych elementów instalacji elektrycznej. Od niej zależy bezpieczeństwo połączeń przewodów, a więc bezpieczeństwo całej instalacji. Od niej również zależy bezpieczeństwo użytkowników. Dlatego warto zwracać uwagę na jakość wybieranych produktów.

Niestety, wielu fachowców „bierze jak leci” nie zastanawiając się nad jakością wyrobu. Puszka ma być, bo konieczne jest złączenie obwodów lub odejście do odbiornika, ale jaka…? Nieważne. Okazuje się, że nawet ten prosty wyrób podlega nieustannym zmianom w zakresie stosowanych materiałów i proponowanych rozwiązań. Dzisiejsza, nowoczesna puszka łączeniowa wykonana jest z tworzywa pozbawionego związków halogenów, a to w celu zapewnienie bezdymnego palenia się w czasie pożaru. Konstrukcja puszki umożliwia łatwe i wygodne wprowadzanie przewodów, czy to poprzez wycinane wpusty czy przebijalne gumowe membrany, które zapewniają utrzymanie wysokiego współczynnika szczelności, bądź dławnice kablowe. Współczynnik IP to również jedna z cech wskazujących poziom jakości puszki – te najlepsze posiadają konstrukcję z trwale umieszczoną uszczelką, która zapewnia (nawet przy wielokrotnych otwarciach puszki) poziom IP54 czy IP65. Kolejną cechą dobrej puszki jest trwała i jednocześnie miękka konstrukcja, pozwalająca na wygodną pracę instalatora łączącego obwody, zapewniając jednocześnie długi czas bezpiecznego użytkowania. Nowoczesne puszki wykonywane są dziś nawet z tworzyw wzmacnianych włóknem węglowym.

---