Sztuczne światło rozświetlające mrok nocy jest z ludźmi od zawsze. Z początku był to jasny krąg wokół ogniska, potem pochodnie rozświetlające drogę, lampy naftowe w domach, w końcu najbardziej powszechne urządzenie zasilane energią elektryczną – żarówka. Światło to synonim bezpieczeństwa – rozświetla naszą drogę do domu. Czy po tylu latach doświadczeń możemy zrobić coś, aby droga ta była jeszcze bezpieczniejsza i wygodniejsza?

Fot. 1. Oświetlenie przestrzeni miejskiej światłem LED dobrej jakości poprawia komfort życia mieszkańców znacząco wpływając
na bezpieczeństwo komunikacji.Fot. 1. Oświetlenie przestrzeni miejskiej światłem LED dobrej jakości poprawia komfort życia mieszkańców znacząco wpływając na bezpieczeństwo komunikacji.

Ciągła ewolucja

Pierwsze oświetlenie uliczne pojawiło się na początku XV w. w Londynie, gdy burmistrz tego miasta, sir Henry Barton polecił, by „...rozwieszać każdego wieczora zimą latarnie ze światłami pomiędzy Hallowtide i Candlemasse”. Rozpowszechniło się jednak dopiero w wieku XIX. Przyłożył do tego rękę nasz rodak, Ignacy Łukasiewicz, wynalazca lampy naftowej. Rozkwit latarni ulicznych zapewnił jednak gaz, wypierając naftę i karbid. Gaz z kolei został zastąpiony elektrycznością. I tak doszliśmy do tego, że dziś dziwią nas nieoświetlone ulice, a w bogatych krajach czy regionach sztuczne światło rozświetla w nocy duże odcinki autostrad. Wraz z zadomowieniem się energii elektrycznej na ulicach wcale nie zakończyła się ewolucja oświetlenia zewnętrznego. Na przestrzeni lat zmieniła się przede wszystkim jego funkcja – początkowo latarnie miały oświetlać najważniejsze arterie komunikacyjne miast. Gdy się rozpowszechniły, docierały do coraz mniej zamożnych dzielnic, by wreszcie „opanować” całe aglomeracje.

Wraz z rozwojem motoryzacji coraz więcej uwagi zwracano na bezpieczeństwo drogowe – latarnie pojawiły się na skrzyżowaniach dróg poza miastem czy na szczególnie uczęszczanych lub niebezpiecznych odcinkach dróg. Dziś coraz większy nacisk kładzie się nie tylko bezpieczeństwo, ale również komfort mieszkańców oraz walory estetyczne oświetlanych miejsc. Postęp technologiczny oraz zmieniające się potrzeby napędzały ewolucję zasilanych elektrycznością źródeł światła. Jeszcze niedawno, ze względu na wysoką skuteczność świetlną, najczęściej używano lamp sodowych. W ich świetle wzrasta ostrość widzenia w kurzu i we mgle, dzięki czemu są one bardzo dobrym źródłem do oświetlania arterii komunikacyjnych. Niestety mają one niski współczynnik oddawania barw – ich światło zabarwione jest na pomarańczowo. Skutkuje to zniekształceniem kolorów otoczenia i zieleni – lampy te nie sprawdzają się jako oświetlenie parków i terenów zielonych, rezygnuje się również z ich wykorzystania do iluminacji obiektów architektonicznych.

Bezpieczeństwo priorytetem

Doskonałe efekty estetyczne, jakie osiąga się dzięki białemu światłu nie są jednak najważniejsze. Według przeprowadzonych niedawno badań niemal trzy czwarte Polaków przyznaje, iż boi się o swoje bezpieczeństwo, poruszając się po nieoświetlonych rejonach miasta. Jeżeli weźmiemy pod uwagę fakt, że białe światło znacząco poprawia rozpoznawanie obiektów, kolorów, kształtów i innych detali okaże się, że jest ono jest kluczowym czynnikiem zwiększającym poczucie bezpieczeństwa u osób przebywających nocą poza domem. Dzieje się tak właśnie dzięki doskonałemu oddawaniu barw. Cecha ta wpływa również na szybkość rozpoznawania twarzy (nawet z dużej odległości) co także znacząco wpływa na komfort poruszania się ulicami po zmierzchu.

Fot. 2. Najnowocześniejsze systemy sterowania oświetleniem ulicznym generują oszczędności.
W połączeniu z oświetleniem LED, mogą zmniejszyć zużycie energii nawet
o 70%, oraz spowodować zmniejszenie kosztów utrzymania aż do 70%, w porównaniu
z oświetleniem konwencjonalnym.Fot. 2. Najnowocześniejsze systemy sterowania oświetleniem ulicznym generują oszczędności. W połączeniu z oświetleniem LED, mogą zmniejszyć zużycie energii nawet o 70%, oraz spowodować zmniejszenie kosztów utrzymania aż do 70%, w porównaniu z oświetleniem konwencjonalnym.

Okazuje się, że przy białym świetle kierowcy mogą dostrzec ruch na poboczu szybciej i z większej odległości, co daje im więcej czasu na reakcję w sytuacji, gdy na drodze nagle pojawi się człowiek, zwierzę czy inny pojazd. Działa to również w drugą stronę – w białym świetle pieszy szybciej zauważy nadjeżdżające pojazdy. Należy również pamiętać, że wysokiej jakości światło białe wpływa na polepszenie jakości nagrań kamer bezpieczeństwa. Względy bezpieczeństwa sprawiają więc, że coraz częściej zastępują stosuje się lampy o białej barwie światła – sodowe (tzw. „biała soda”) lub nowoczesne lampy metalohalogenkowe. Także postrzeganie otoczenia w białym świetle jest lepsze. Odbieramy je jako jaśniejsze, bardziej naturalne i przyjemne. Białe światło w połączeniu z nowoczesną technologią ma więc bardzo duży wpływ na estetykę rozświetlanych miejsc. Dzisiejsza technologia oświetleniowa umożliwia kreowanie przyjaznego i atrakcyjnego wizerunku otoczenia. Oddające doskonale naturalne barwy białe światło świetnie podkreśla estetykę architektury i zieleni miejskiej. Można „modelować” nim zabytki w sposób uwypuklający ich największe zalety czy rozświetlać miejskie parki i ogrody, które również po zmroku służą mieszkańcom jako miejsce spacerów i wypoczynku.

Automatyka to wygoda (i oszczędności)

Ostatni latarnicy zniknęli z naszych ulic dziesiątki lat temu. Pozostał po nich jedynie pomnik stojący pod poznańską siedzibą PGNiG. Zastąpiła ich automatyka. Ta stosowana najczęściej jest jednak dość prymitywna – są to urządzenia sterowane czujnikami natężenia światła lub zegarem ustawionym wg co dzień zmieniających się godzin wschodu i zachodu słońca. Obie metody mają swoje wady – czujniki światła są podatne na zabrudzenia. Mogą zgasić latarnie w przypadku krótkotrwałego oświetlenia czy zapalić, w przypadku pojawienia się ciężkich i grubych chmur (a po co nam oświetlenie uliczne w letnią burzę?).

Z kolei zegar astronomiczny jest nieczuły na zmiany pogody i nie włączy oświetlenia, gdy w zimowe popołudnie niebo przysłonią ciężkie chmury i zapadnie „nocna” ciemność. Ponieważ możemy komunikować się z lampami ulicznymi przy użyciu zasilających je przewodów elektrycznych czy poprzez sieć GPRS, oświetlenie drogowe wyposażone w inteligentne elementy sterujące potrafi automatycznie dopasowywać się do potrzeb użytkowników, korzystając z informacji uzyskiwanych z różnych źródeł. Na parametry oświetlenia mogą mieć więc wpływ sygnały pochodzące ze stacji pogodowych, drogowej sygnalizacji świetlnej, kamer drogowych, pomiarów natężenia ruchu lub zegarów systemowych.

Sterowanie przyszłości

Przy stopniowym wzroście liczby mieszkańców aglomeracji miejskich statyczne oraz pasywne oświetlenie ulic nie spełnia pokładanych w nim oczekiwań. Miasta wymagają oświetlenia, które potrafi dostosowywać się do kaprysów pogody, ruchu ulicznego i aktywności mieszkańców. Najlepiej rolę tę spełniają systemy zarządzania oświetleniem zewnętrznym w trybie on-line. Umożliwiają dynamiczną, inteligentną i elastyczną kontrolę oświetlenia w skali całego miasta. Pozwalają na dopasowanie natężenia światła do wymagań danego miejsca i czasu. Generują też oszczędności – w połączeniu z oświetleniem LED, mogą zmniejszyć zużycie energii nawet o 70%, oraz spowodować zmniejszenie kosztów utrzymania aż do 70%, w porównaniu z oświetleniem konwencjonalnym. Dzięki takiemu systemowi operatorzy oświetlenia mogą śledzić zużycie energii i wydajność każdej części systemu i dostosowywać poziomy oświetlenia, tak by spełniały lokalne potrzeby.

Fot. 3. Jedną z największych zalet najlepszych systemów inteligentnego zarządzania oświetleniem miejskim jest to, że są one skalowalne
i umożliwiają stały rozwój sieci.Fot. 3. Jedną z największych zalet najlepszych systemów inteligentnego zarządzania oświetleniem miejskim jest to, że są one skalowalne i umożliwiają stały rozwój sieci.

Rozwiązanie to znacząco redukuje koszty operacyjne i zużycie energii, umożliwia przyciemnienie punktów świetlnych poza godzinami szczytu, wykrywanie usterek i zapewnianie inteligentnego wsparcia pracy oświetlenia. Zapewnia łatwą i prostą konserwację oraz nadzór dzięki raportom o stanie każdego pojedynczego punktu świetlnego, przekazywanym w czasie rzeczywistym. Jednocześnie jest to rozwiązanie przyjazne dla środowiska powodujące mniejszą emisję dwutlenku węgla i mniejsze zanieczyszczenie światłem nocnego nieba. Jedną z największych zalet najlepszych systemów inteligentnego zarządzania oświetleniem miejskim jest to, że są one skalowalne i umożliwiają stały rozwój. W miarę powiększania się obszarów zurbanizowanych można rozbudowywać istniejącą już infrastrukturę o nowe elementy. Do systemu można z łatwością dołączać różne rozwiązania oświetleniowe – oznacza to, że użytkownicy mają całkowitą dowolność w wyborze produktów, które najlepiej odpowiadają potrzebom.

Oświetlenie zewnętrzne odgrywa istotną rolę w tworzeniu atmosfery miejsc i wpływa na poprawę jakości życia w mieście. Innowacyjny i dynamiczny system oświetleniowy zwiększa poczucie bezpieczeństwa na drogach i ulicach. Może mieć także wpływ na mniej dostrzegalne aspekty życia miejskiego, takie jak solidarność społeczną czy dumę ze swojego miejsca zamieszkania. Najnowocześniejsze rozwiązania pozwalają, by operatorzy oświetlenia w mgnieniu oka zmienili nastrój i atmosferę rozjaśniając światła w trakcie nocnych festiwali czy imprez sportowych, lub też przyciemniając w celu zachowania ciszy nocnej.

Red.