Google+

Instalacja elektryczna może być narażona na oddziaływanie wilgoci i zapylenia. W mieszkaniach czy biurach warunki otoczenia są dość przyjazne, przez co ważniejszym kryterium doboru osprzętu jest funkcjonalność i estetyka. Inaczej sytuacja przedstawia się w obszarach zewnętrznych budynków, parkingach, garażach, halach produkcyjnych i magazynach. Łazienki, baseny, myjnie – to także miejsca, w których dobór gniazd i łączników nie może być swobodny.

Osprzęt instalacyjny do montażu w trudnych warunkach. Fot. HAGER Fot. HAGER

Boom na produkty uniwersalne, sprawdzające się w każdych warunkach, najwyraźniej minął. Choć producenci nadal rozwijają swoją ofertę w tym zakresie, wydaje się, że uwagę skupili na innym segmencie. Co interesujące, dotyczy to także branży szeroko pojętego osprzętu elektroinstalacyjnego. Projektanci i konstruktorzy wyszli najwyraźniej z założenia, że osiągnięcie konkurencyjnej żywotności oraz długiego, bezawaryjnego działania będzie możliwe, jeśli rozszerzona zostanie gama produktów specjalistycznych, przeznaczonych do konkretnej aplikacji, czyli często wymagających, specyficznych warunków wynikających ze środowiska pracy. Powstają nowe, usprawnione komponenty, zapewniające wysoki stopień ochrony oraz dedykowane do pomieszczeń, w których panuje wysokie zapylenie, podwyższona wilgotność lub temperatura. Ich parametry są podyktowane normami budowlanymi, dzięki czemu zapewniają wygodę oraz bezpieczeństwo użytkowników w pożądanym stopniu.

Kluczowe: IP

Fot. 1. Obudowa o wysokiej klasie szczelności skutecznie chroni elementy okablowania przed przenikaniem pyłu, zanieczyszczeń i wody. Fot. ELEKTRO-PLAST Fot. 1. Obudowa o wysokiej klasie szczelności skutecznie chroni elementy okablowania przed przenikaniem pyłu, zanieczyszczeń i wody. Fot. ELEKTRO-PLAST Fot. 2. Przepisy i normy odnoszą się bezpośrednio do instalacji elektrycznej i osprzętu elektroinstalacyjnego w łazience. Fot. OSPEL Fot. 2. Przepisy i normy odnoszą się bezpośrednio do instalacji elektrycznej i osprzętu elektroinstalacyjnego w łazience. Fot. OSPEL Fot. 3. W pomieszczeniach o podwyższonej wilgotności instalacja elektryczna niejednokrotnie prowadzona jest natynkowo. Fot. ELEKTRO-PLAST Fot. 3. W pomieszczeniach o podwyższonej wilgotności instalacja elektryczna niejednokrotnie prowadzona jest natynkowo. Fot. ELEKTRO-PLAST Fot. 6. Kluczowym „parametrem”, jakim operujemy, opisując materiały przeznaczone do pomieszczeń o specjalnych warunkach, jest stopień ochrony IP. Fot. LEGRAND Fot. 6. Kluczowym „parametrem”, jakim operujemy, opisując materiały przeznaczone do pomieszczeń o specjalnych warunkach, jest stopień ochrony IP. Fot. LEGRAND Fot. 7. Odporny na szereg czynników osprzęt wyposażany jest w dodatkowe funkcjonalności, jak chociażby zamknięcie na kluczyk. Fot. LEGRAND Fot. 7. Odporny na szereg czynników osprzęt wyposażany jest w dodatkowe funkcjonalności, jak chociażby zamknięcie na kluczyk. Fot. LEGRAND Fot. 8. Producenci „wodoodpornych gniazdek” coraz większy nacisk kładą na design. Fot. HAGER Fot. 8. Producenci „wodoodpornych gniazdek” coraz większy nacisk kładą na design. Fot. HAGER

Kluczowym „parametrem”, jakim operujemy, opisując materiały przeznaczone do pomieszczeń o specjalnych warunkach, jest stopień ochrony IP. Pierwsza cyfra kodu jest związana z ochroną urządzenia przed dostaniem się do jego wnętrza przedmiotów o średnicy mniejszej niż 1 mm, a jednocześnie oznacza stopień ochrony samego użytkownika przed bezpośrednim kontaktem z elementami pozostającymi pod napięciem. Druga cyfra odnosi się do ochrony urządzenia przed kroplami wody.
Dlaczego dobranie nieodpowiedniego, tzn. zbyt niskiego stopnia ochrony IP może być brzemienne w skutkach? Wiąże się to m.in. z typowym zagrożeniem związanym chociażby ze środowiskiem o podwyższonej wilgotności. Zwiększona wilgotność czy możliwość chwilowego kontaktu z wodą zwiększa jednocześnie zagrożenie porażenia prądem. Do tego dochodzi podwyższona temperatura w niektórych z pomieszczeń, np. wskutek pracy urządzeń do obróbki termicznej. Należy więc zapewnić jak najwyższy poziom ochrony przed dotykiem elementów pod napięciem oraz takich, na których w raelektroinstalacyjny zie awarii mogłoby dojść do pojawienia się potencjału elektrycznego. W pomieszczeniach, w których panują trudniejsze warunki konieczne jest izolowanie i osłonięcie przed dotknięciem czynnych części urządzeń i instalacji elektrycznych.

Gniazdka do łazienki, garażu, kotłowni

Najpopularniejszym segmentem oferty są więc z pewnością produkty bryzgoszczelne: gniazda i łączniki, dedykowane do pomieszczeń o podwyższonej wilgotności – jak kuchnie, łazienki, pralnie, suszarnie, piwnice i garaże, co jest związane z narażeniem znajdujących się w nich przedmiotów na kontakt z wodą. Wymaga się, aby w wilgotnych pomieszczeniach np. w budownictwie mieszkalnym czy obiektach użyteczności publicznej instalować jedynie gniazda wtyczkowe bryzgoszczelne o wysokim stopniu ochrony, min. IP 44 – na- lub podtynkowe (montowane za pomocą kleju lub wkrętów).
Warto zaznaczyć, że przepisy i normy szczegółowo odnoszą się do instalacji elektrycznej i osprzętu elektroinstalacyjnego w łazience. Wskazują one, że konieczne jest wyznaczenie w pomieszczeniu specjalnych stref wokół danych sprzętów, jak wanna czy brodzik, w których nie należy instalować żadnych włączników, gniazd czy urządzeń elektrycznych. W odległości do 60 cm od obrysu wanny lub brodzika do montażu dopuszcza się montaż jedynie bryzgoszczelnych opraw oświetleniowych w II klasie ochronności, a włączników i gniazdek – w jeszcze dalszej.

Poszczególne elementy bryzgoszczelnych gniazdek i włączników są tak skonstruowane, aby nie dopuścić do wnętrza ani kropli wilgoci. Przed bryzgami wody chronią m.in. styki ochronne czy wykonane z gumy dławnice. Dodatkową ochronę w przypadku gniazdek zapewniają przekrywające urządzenia wieczka, osłony z tworzywa termoplastycznego – zarówno przed wilgocią, jak i włożeniem do otworów wtykowych jakichkolwiek przedmiotów (co przydaje się przede wszystkim, gdy w budynku przebywają małe dzieci).
W produkcji specjalnego osprzętu elektroinstalacyjnego zaczęto wykorzystywać m.in. technologię wtrysku dwukomponentowego – umożliwiającą stworzenie skomplikowanych detali o podwyższonej wytrzymałości. Wnętrze osprzętu hermetycznego chronią skuteczne zabezpieczenia: dławnica membranowa i membrana uszczelniająca, a poszczególne elementy wykonane są z materiału samogasnącego. Elastyczna membrana oddziela elementy zewnętrzne, czyli klawisze i klapki, od części elektrycznej, do mechanizmu osprzętu nie może się więc przedostać nie tylko wilgoć, ale i kurz, pył oraz inne zanieczyszczenia. Z kolei zintegrowane z podstawą, ruchome dławnice gumowe oprócz ochrony wnętrza ułatwiają i przyspieszają podłączenie osprzętu do instalacji.
W pomieszczeniach o podwyższonej wilgotności instalacja elektryczna niejednokrotnie prowadzona jest natynkowo – szczególnie w przypadku piwnic czy pomieszczeń gospodarczych. Tu również należy zwrócić szczególną uwagę na zapewnienie optymalnego poziomu ochrony. Przy dużym ryzyku zalania czy dostania się wody można wykorzystać gładkie rury kielichowe typu RLM. Hermetyczność połączenia jest bardzo wysoka, szczególnie przy instalacji prowadzonej pionowo, jakość połączenia może być dodatkowo wzmocniona np. wewnętrznymi pierścieniami.

Fot. 5. Coraz szersza jest oferta gniazdek i włączników do montażu na zewnątrz, nawet w niezadaszonych miejscach. Fot. 5. Coraz szersza jest oferta gniazdek i włączników do montażu na zewnątrz, nawet w niezadaszonych miejscach.

Gniazdko w ogrodzie

Producenci sukcesywnie rozwijają również gamę produktów przeznaczonych do montażu na zewnątrz, np. na terenie posesji czy ogrodu. Obudowa o klasie szczelności IP 55 skutecznie chroni elementy okablowania przed przenikaniem pyłu i zanieczyszczeń z powietrza oraz strumieniami wody, dlatego osprzęt może być montowany nawet w miejscach niezadaszonych, bezpośrednio narażonych na działanie czynników atmosferycznych. Moduł uszczelniający ma tu formę membrany oraz pokrywy mechanizmu łącznika. Dzięki zastosowaniu membrany możliwe jest zniwelowanie nierówności podłoża oraz możliwości przedostania się wilgoci – uszczelka zamontowana jest na całej powierzchni pod dnem obudowy.
Warto zauważyć, że obecnie również osprzęt elektroinstalacyjny o wyższym stopniu ochrony i przeznaczony do niestandardowych pomieszczeń czy do użytkowania na zewnątrz wyróżnia się nowoczesnym, eleganckim wzornictwem. W zasadzie urządzenia „specjalne” swoim wyglądem nie różnią się od standardowych. Także w tej gamie produktów możemy znaleźć osprzęt designerski czy wyposażony w dodatkowe usprawnienia, jak np. podświetlenie ramki.

Fot. 4. Do montażu w łazience dedykowane są gniazda wtykowe o min. IP 44. Fot. OSPEL Fot. 4. Do montażu w łazience dedykowane są gniazda wtykowe o min. IP 44. Fot. OSPEL

Hermetyczna rozdzielnica

Fot. 9. Parametry osprzętu są podyktowane normami budowlanymi, dzięki czemu zapewniają wygodę oraz bezpieczeństwo użytkowników w pożądanym stopniu IP. Fot. KARLIK Fot. 9. Parametry osprzętu są podyktowane normami budowlanymi, dzięki czemu zapewniają wygodę oraz bezpieczeństwo użytkowników w pożądanym stopniu IP. Fot. KARLIK Fot. 10. Poszczególne elementy bryzgoszczelnych gniazdek i włączników są tak skonstruowane, aby nie dopuścić do wnętrza ani kropli wilgoci. Fot. LEGRAND Fot. 10. Poszczególne elementy bryzgoszczelnych gniazdek i włączników są tak skonstruowane, aby nie dopuścić do wnętrza ani kropli wilgoci. Fot. LEGRAND

Wysokiego zabezpieczenia wymagają przede wszystkim rozdzielnice (szczególnie natynkowe) przeznaczone do montażu w pomieszczeniach, w których panuje „specyficzne środowisko”. Niektóre z oferowanych przez producentów rozdzielnic posiadają uszczelnienie wykonane za pomocą przepustu dwukomponentowego pod dławnice PG. Uzyskanie odpowiedniej klasy ochrony IP (55-65) jest możliwe m.in. dzięki trójstopniowemu systemowi uszczelnień składającego się z uszczelki zewnętrznej, wewnętrznej oraz pierścieni uszczelniających. Dzięki temu urządzenia przeznaczone są m.in. do montażu w warunkach przemysłowych, np. na ścianach murowanych, w warunkach wysokiego zapylenia i podwyższonej wilgotności – w halach produkcyjnych, myjniach, jak również w pomieszczeniach mieszkalnych i użytkowych. Ogromne znaczenie ma materiał, z którego wyprodukowano obudowę – polecane jest m.in. tworzywo ABS o wysokich właściwościach dielektrycznych i mechanicznych oraz odpornego na promieniowanie UV.

Rozdzielnica powinna zapewniać niezawodność i bezpieczeństwo również w razie pożaru. Jeśli zabezpieczenie przed ogniem i wysoką temperaturą jest naszym priorytetem, możemy postawić na niższą klasę IP, np. IP 43, ale zwrócić uwagę na wyższy stopień ochrony przeciwogniowej. Na rynku dostępne są systemy rozdzielnic ognioodpornych wykonane z materiałów zgodnych z normą PN-EN 13501. Przy obudowach o ochronie przeciwpożarowej i z przewodami ogniotrwałymi wynoszącej 90 min. należy stosować nakładkę do chłodzenia przewodów. Pamiętajmy, że równie istotne, co zamontowanie wysokiej jakości zabezpieczeń, jest ich późniejsza, okresowa kontrola – nie rzadziej niż co dwa lata. Umożliwi to uniknięcie brzemiennej w skutkach awarii.

Iwona Bortniczuk
Na podstawie materiałów firm: Ospel, ELEKTRO-PLAST, Hager, AKS Zielonka