Przekaźniki czasowe to proste urządzenia precyzyjnie realizujące powierzone im zadania. Zależy nam przede wszystkim na uniwersalnych źródłach zasilania i wielofunkcyjności.

co potrafia przekazniki czasowe

Czasowe przekaźniki są stosowane w układach sterowania, w których umożliwiają realizację funkcji czasowych, jak włączenie lub wyłączenie urządzenia po zadanym czasie bądź cykliczne włączanie i wyłączenie urządzenia w określonych odstępach czasu. Wykorzystuje się je wtedy, gdy potrzebne są krótkie czasy regeneracji, dobra dokładność powtarzania, wysoka częstotliwość łączeń i długa żywotność aparatów; w systemach automatyki przemysłowej i domowej, w instalacjach wentylacyjnych, oświetleniowych, grzewczych, sygnalizacji automatyce budynkowej BMS – w wielu dziedzinach zautomatyzowanej produkcji, różnego rodzaju obiektach użyteczności publicznej itp. Na rynku dostępne są urządzenia jednofunkcyjne, dwufunkcyjne, czterofunkcyjne oraz wielofunkcyjne, ze standardowym lub uniwersalnym zasilaniem. Urządzenia jednofunkcyjne służą np. do czasowego włączania lub wyłączania opraw oświetleniowych, czyli do realizacji nieskomplikowanych zadań. Wielofunkcyjne wykorzystywane są przede wszystkim w układach automatyki w przemyśle lub energetyce.

co potrafia przekazniki czasowe2

Funkcje: od jednej do kilkudziesięciu

Cztery podstawowe tryby, w których możliwa jest praca elementów to: opóźnione włączenie (odmierzanie nastawionego czasu rozpoczyna się po załączeniu napięcia zasilającego, po jego upływie przekaźnik wykonawczy włącza się – wyłączenie następuje po wyłączeniu napięcia zasilającego), opóźnione wyłączenie, praca cykliczna rozpoczynająca się od wyłączenia (wraz z załączeniem napięcia zasilającego układ rozpoczyna odmierzanie nastawionego czasu, po jego upływie przekaźnik wykonawczy włącza się i następuje ponowne odmierzanie czasu – cykl trwa do momentu odłączenia zasilania) oraz praca cykliczna rozpoczynająca się od włączenia. Opóźnione wyłączanie oraz załączanie może być realizowane przez szerokie zakresy czasowe – wskutek tego procesy czasowe mogą trwać od 0,05 s do nawet 100 godzin. Dane funkcje mogą być realizowane cyklicznie w nastawionych odstępach czasowych. Oprócz kilku podstawowych, wymienionych funkcji przekaźniki czasowe odpowiadają również za wiele dodatkowych funkcjonalności. Jedną z nich jest serwisowe stałe wyłączenie oraz załączenie, opóźnione załączenie z funkcją reset, załączenie na nastawiony czas, praca cykliczna rozpoczynająca się od załączenia lub przerwy itd. Możemy wybrać pracę cykliczną, symetryczną lub niesymetryczną ze startem od przerwy lub zadziałania.

co potrafia przekazniki czasowe3

Za wybór danej funkcji oraz nastawę czasu odpowiedzialne są specjalne przełączniki umieszczone na panelu urządzenia. O obecności napięcia zasilania powiadamiają nas diody LED (zielona, oznaczona literą U informuje o obecności zasilania, żółta lub czerwona oznaczona literą R – o położeniu styków wyjściowych). W nowoczesnych modelach zobaczymy m.in. dwucyfrowy wyświetlacz LED programowany dwoma przyciskami umożliwiający nastawę funkcji i czasu. Oprócz diod znajdziemy tu również system sygnalizujący odmierzanie czasu w postaci wirującego, świecącego segmentu na wyświetlaczu cyfrowym (np. segment wirujący w prawo – odmierzenie czasu T1, pasek wirujący w lewo – odmierzenie czasu T2). Jeśli mamy do czynienia z urządzeniem wielofunkcyjnym, w pierwszej kolejności określamy funkcję, następnie ustawiamy czas. Uniwersalne, wielofunkcyjne przekaźniki umożliwiają niezależną regulację kilku czasów. W większości modeli wprowadzenie nastaw do pamięci następuje po wyłączeniu i następnie ponownym włączeniu zasilania. W przypadku urządzeń z wyświetlaczem możemy skorzystać z opcji podglądu upływu czasu, podglądu nastawy lub też zmienić funkcję oraz czas w trakcie pracy przekaźnika. W modelach, w których możemy zmieniać nastawy w trakcie działania urządzenia,stosuje się zabezpieczenia przed ingerencją osób nieuprawionych. Na rynku dostępne są też wersje, w których zewnętrzny potencjometr, jeden z komponentów układu, umożliwia zdalne ustawianie czasu.

co potrafia przekazniki czasowe4

Przykłady?

Interesującym rozwiązaniem są przekaźniki czasowe przeznaczone do sterowania oświetleniem w funkcji wschodu i zachodu słońca. Specjalne sterowniki automatycznie załączają oświetlenie o zmroku oraz wyłączają je wraz ze wschodem słońca. System nie bazuje na żadnego rodzaju czujnikach, lokalizacja określana jest poprzez wybór najbliższego miasta lub wprowadzenie do urządzenia współrzędnych geograficznych. Inne modele współpracują zaś np. z wyłącznikami zmierzchowymi. Docenimy to np. w przypadku załamania pogody, kiedy to włączenie oświetlenia jest potrzebne pół godziny wcześniej niż wynikałoby z godziny zachodu słońca.

co potrafia przekazniki czasowe5

Dobieramy przekaźnik

Gwarantem efektywności i sprawnego działa urządzenia jest precyzyjne dobranie przekaźnika czasowego do specyfiki funkcji, jaką ma pełnić oraz specyfiki systemu, w którym będzie pracował. Wybieramy zatem urządzenie jednofunkcyjne lub realizujące więcej funkcji – kilka jednofunkcyjnych przekaźników warto zastąpić jednym, uniwersalnym. Niejednokrotnie naszym priorytetem jest możliwość nastawy dwóch, niezależnych od siebie czasów. Jeśli żaden z wybranych modeli nie pełni pożądanej przez nas funkcji, możemy sięgnąć po urządzenie programowane komputerowo. Po ustaleniu funkcji i trybu pracy należy określić napięcie zasilania, w jakim będzie pracowało urządzenie. Jeśli istnieje ryzyko dużych wahań napięcia, warto zdecydować się na urządzenie z uniwersalnym zasilaczem. Sprecyzujmy ponadto, w jaki sposób będzie następowało uruchamianie przekaźnika – poprzez podanie napięcia zasilającego (na zaciski A1 i A2) lub przez podanie sygnału startu na zacisk sterujący. Pamiętajmy, że wybór urządzenia powinniśmy także uzależnić od specyfiki środowiska pracy, czyli warunków, w jakich będzie pracować, m.in. temperatury. Dostępne są przekaźniki czasowe odporne na wysokie i niskie temperatury.

co potrafia przekazniki czasowe6

Parę szczegółów

Przekaźniki mogą być zasilane prądem stałym lub zmiennym (48–63 Hz o wartościach 10,8–250 V). Zastosowanie znajduje tu programowa kontrola napięcia zasilającego – procesor nie rozpocznie pracy, jeżeli napięcie nie osiągnie minimalnej wartości 10 V. Jeżeli zaś w trakcie pracy napięcie zasilające spadnie (np. na czas dłuższy niż 50 ms), przekaźnik się wyłączy. Przekaźniki najczęściej montowane są na szynie 35 mm (wg normy PN-EN 60715), np. na dwa stabilne zaczepy, górny i dolny.

co potrafia przekazniki czasowe7

Iwona Bortniczuk

Na podstawie materiałów firm:Relpol, ETI Polam,

Pollin Konsultacja merytoryczna:Wojciech Polak, POLLIN