Przepusty kablowe umożliwiają przeprowadzenie kabla przez obudowę, ścianę lub podłogę. Ważne jest przy tym usztywnienie wprowadzonego odcinka kabla przy ograniczeniu uszkodzeń mechanicznych, powstających w efekcie zmęczenia materiału z powodu częstego zginania.

Fot. 1. Dławiki, przepusty i akcesoria. Fot.: SPELSBERG Fot. 1. Dławiki, przepusty i akcesoria. Fot.: SPELSBERG

W zakresie przepustów warto wspomnieć o tulejkach amortyzujących wykonanych ze stali węglowej z powłoką cynkową lub z gumy. Mają one za zadanie amortyzowanie i wyciszanie przejść przez obudowę. Oprócz tego niejednokrotnie zastosowanie znajdują gumowe przelotki kablowe, przy czym niektóre wersje mają podwyższoną odporność na działanie wysokiej temperatury (do 130°C). Przepusty kablowe dostępne są również w wersji kątowej (do 45°C). W niektórych modelach temperatura pracy ciągłej wynosi 150°C, natomiast dzięki uchylnym skrzydłom mogą być użyte kable o różnych kształtach i rozmiarach.

Dławnice kablowe

Fot. 2. Dławiki metalowe. Fot.: ASTAT Fot. 2. Dławiki metalowe. Fot.: ASTAT

W nowoczesnych dławikach stawia się na konstrukcje zapewniające wysoki stopień ochrony miejsca wprowadzenia przewodu. Za standard w zakresie uszczelnień dławików należy uznać zacisk gwintowany. Istotną rolę odgrywa jednolity korpus z materiału sprężystego. Ukształtowanie obudowy pozwala na wciśnięcie w otwór korpusu, wypychając membranę zaślepiającą. Ważną cechą dławików jest łatwy montaż i demontaż niewymagający używania narzędzi, przy czym należy zwrócić uwagę na niewielką wysokość przepustu.
Na etapie wyboru dławnicy kablowej uwzględnia się przede wszystkim materiał wykonania. Elementy z tworzywa sztucznego znajdują zastosowanie w miejscach, w których występują prądy indukcyjne o dużych wartościach, ale przy braku zagrożenia wystąpienia gwałtownego wzrostu temperatury i uszkodzeń mechanicznych. W dławikach z tworzyw sztucznych wykorzystuje się gwinty PG lub metryczne. Kluczowe miejsce w konstrukcji dławika zajmuje odpowiednia wytrzymałość przejścia kablowego i rozwiązania zapewniające wysoki poziom szczelności. Oprócz tego ważne jest odciążenie oraz zabezpieczenie przed przekręceniem. Pierścień uszczelniający najczęściej wykonuje się z polichloroprenu/kauczuku nitrylowego. Niejednokrotnie zastosowanie znajduje natryskowa uszczelka na króćcu pośrednim, przez co nie ma potrzeby używania pierścieni do uszczelniania gwintów.
Tam, gdzie mogą wystąpić uszkodzenia mechaniczne, sprawdzą się dławiki metalowe, a w miejscach o trudnych warunkach eksploatacyjnych bardzo często stosowane są dławiki z mosiądzu. Elementy tego typu cechuje duża powierzchnia zaciskowa oraz wysoki poziom ochrony przed wyrwaniem przewodu. Niektóre dławiki mają konstrukcję z rozszerzonym wejściem i obejmą. Odpowiednie dławiki znajdują zastosowanie w aplikacjach wymagających ochrony przeciwpyłowej. W wielu branżach przemysłu sprawdzą się dławiki odporne na działanie substancji chemicznych. Interesujące rozwiązanie stanowią dławiki dzielone. Dzięki nim kabel może być wprowadzony bez konieczności rozłączania instalacji. Z kolei dławiki z odgiętką warto zastosować w miejscach wymagających ochrony przed zerwaniem żył. Chcąc wyeliminować zaginanie przewodów, warto zastosować zabezpieczenia spiralne.

Dławnice rur ochronnych

Fot. 3. Dławiki kablowe metalowe. Fot.: AMATECH - AMABUD ELEKTROTECHNIKA Fot. 3. Dławiki kablowe metalowe. Fot.: AMATECH - AMABUD ELEKTROTECHNIKA

Dławnice rur ochronnych cechuje wysoki poziom odporności na rozciąganie. Dzięki objęciu przez dławnice karbowanego węża ochronnego wokół całego obwodu zyskuje się optymalne rozłożenie sił rozciągających wąż z jednoczesnym zwiększeniem bezpieczeństwa instalacji. Stopień ochrony dławnic tego typu to IP66/ IP68, natomiast w niektórych rozwiązaniach wyższy stopień ochrony wykorzystuje się poprzez nałożenie uszczelniającego pierścienia na ostatni rowek węża ochronnego. Warto wspomnieć o systemie łatwego zatrzaśnięcia i odblokowania, co gwarantuje krótki czas montażu/demontażu węża ochronnego. Wąż jest zdejmowany bez użycia narzędzi poprzez odblokowanie pierścienia wciskowego.
Dzięki odpowiednim oznaczeniom można zidentyfi kować znamionową średnicę węża ochronnego, z którym współpracuje dławnica. Elementy tego typu są dostępne z gwintem metrycznym, metalowym gwintem metrycznym, gwintem PG oraz poliamidowym gwintem stożkowym. Dławnice dostępne są również w wersji kolankowej 90°.
Interesujące rozwiązanie stanowią rozdzielniki montażowe w kształcie litery Y i T. Tym sposobem zyskuje się łączenie trzech węży o różnej średnicy, unikając małych promieni gięcia. Dławnice wykonywane są z modyfi kowanego poliamidu (PA6), natomiast zakres temperatur pracy zazwyczaj wynosi od -30°C do 105°C.

Dławnice dedykowane

Fot. 4. Podwójny wpust embranowy. Fot.: SPELSBERG Fot. 4. Podwójny wpust embranowy. Fot.: SPELSBERG

Specjalne dławnice produkuje się z myślą o zastosowaniu w przemyśle spożywczym. W elementach tego typu dzięki higienicznej konstrukcji zapewniono dokładne mycie, natomiast brak krawędzi i gładkie powierzchnie zapobiegają gromadzeniu się płynów i rozwojowi mikroorganizmów. Oprócz tego wyeliminowano szczeliny oraz gwinty zewnętrzne. Niektóre dławnice tego typu mają jaskrawą barwę elementu uszczelniającego po to, aby odróżniał się on od środków spożywczych.
Specjalne przepusty kablowe są oferowane pod kątem montażu w złączach przemysłowych. Oprócz tego bardzo często stosuje się w nich krótki gwint przyłączeniowy pozostawiający więcej przestrzeni wewnątrz złącza przemysłowego. Ważne są przy tym duże, zmienne zakresy zaciskania przy optymalnym odciążeniu przewodu.
Odpowiednie dławiki dobiera się do wprowadzania kabli ekranowanych. Zapewniają one kompatybilność elekromagnetyczną przy uziemianiu ekranu z plecionki miedzianej lub obwodu z taśmy miedzianej. Dławiki bardzo często stosuje się jako kontynuowanie połączenia ekranu przy niskiej rezystancji styku ekranu.
Specjalne dławiki znajdują zastosowanie w miejscach, w których może wystąpić mieszanina wybuchowa – strefy EX. W takich dławikach jako materiał wykonania niejednokrotnie wykorzystuje się mosiądz, natomiast zaciski wytwarzane są z poliamidu. Zakres temperatury pracy wynosi -20ºC – 95ºC, przy stopniu ochrony IP68.

Akcesoria do dławnic

Fot. 5. Przepust dzielony umożliwia wprowadzanie kabli zakończonych wtyczką. Fot.: ASTAT Fot. 5. Przepust dzielony umożliwia wprowadzanie kabli zakończonych wtyczką. Fot.: ASTAT

Przeciwnakrętki pozwalają na mocowanie dławików przez ścianki obudów, natomiast zaślepki umożliwiają zamknięcie niewykorzystanych otworów. Przydatne mogą okazać się przejściówki pozwalające na korzystanie z dławnic z mniejszymi gwintami niż istniejące nagwintowane otwory. Dzięki wzmocnieniu włóknem szklanym zapewniona jest stabilność mechaniczna.
Jako akcesoria do dławnic kablowych niejednokrotnie stosuje się rozszerzenia, które umożliwiają korzystanie z dławnic z większymi gwintami niż istniejące nagwintowane otwory. Montaż elementu odbywa się przy użyciu klucza płaskiego, a kołnierz pod klucz eliminuje zarysowania obudowy podczas przykręcania. Są też przejściówki z gwintu zewnętrznego PG na wewnętrzny metryczny oraz elementy, które dodatkowo uszczelniają przed wtargnięciem zanieczyszczeń do wnętrza obudowy.
Niejednokrotnie montowane są podkładki uszczelniające, które pozwalają zachować stopień ochrony dławików kablowych przy zapewnieniu ochrony mechanicznej. Oprócz tego poziom szczelności można zachować lub poprawić za pomocą specjalnych kitów uszczelniających. Warto podkreślić, że w produktach tego typu nie ma włókien, a elastyczność jest zachowywana bardzo długo. Kity powstają z polimerów i minerałów przy braku halogenu, kwasu i silikonu. Istotny jest przy tym niski poziom absorpcji wody, dobre właściwości izolacyjne oraz możliwość stosowania w niskich temperaturach, ale przy odporności na działanie wysokich temperatur.
Akcesoria do dławików to również specjalne płytki ochronne pozwalające szczelnie zamknąć dławiki kablowe przed instalacją kabla. Są one montowane wstępnie pomiędzy nakrętkę mocującą przewód a uszczelkę. Tym sposobem przy wprowadzaniu kabla nie ma potrzeby wyjmowania płytki ze względu na to, że są one przepchnięte kablem do wewnątrz. Niejednokrotnie wykorzystywane są również tuleje dociskowe wyposażone w odciążnik poprzeczny działający centrycznie.

Płyty podłogowe i ramy kołnierzowe

Fot. 6. Dławik do kabli ekranowanych. Fot.: ASTAT Fot. 6. Dławik do kabli ekranowanych. Fot.: ASTAT

W płytach podłogowych bardzo często przewiduje się konstrukcję dwuczęściową, natomiast otwory są dopasowane do określonych systemów przepustowych. Dzięki płytom podłogowym kable można wprowadzić niemal na całej powierzchni podłogi szafy. Kable mogą być zakończone nawet dużymi wtyczkami.
Ramy kołnierzowe wykorzystuje się w aplikacjach, gdzie konieczne jest uszczelnienie węży i kabli. Oprócz tego uwzględniane jest mocowanie mechaniczne. Niejednokrotnie zastosowanie znajdują przepusty zapewniające ochronę węży spiralnych. Przydatne rozwiązanie stanowi mocowanie ram przy użyciu zatrzasku. Prefabrykowane wiązki mogą być wprowadzane do obudowy pod kątem 90°.

Listwy przeprowadzające

Fot. 7. Płyta przeprowadzająca. Fot.: ASTAT Fot. 7. Płyta przeprowadzająca. Fot.: ASTAT

Dzięki listwom przeprowadzającym zyskuje się stopień ochrony IP54. Uszczelka zewnętrzna zapewnia dokładne przyleganie przepustu do krawędzi otworu szafy. Kabel mający dowolną średnicę jest wprowadzany za pomocą modułu uszczelniającego, który zazwyczaj przybiera formę sześcianu z nacięciem o wysokim poziomie elastyczności. Listwę można łatwo dopasować do instalacji ze względu na zastosowanie modułów uszczelniających. Ważną cechą listew przeprowadzających jest konstrukcja dzielona, a więc montaż może objąć obudowy już istniejące. Moduł ma konstrukcję dwuczęściową, natomiast rama jest otwierana. To właśnie w ramie umieszcza się moduły uszczelniające. W niektórych aplikacjach zastosowanie znajdują ramy bazujące na podwójnym rzędzie modułów uszczelniających i dwóch typach ram. Takie rozwiązanie zapewnia montaż wielu przewodów bez zajmowania dużej powierzchni.

Podsumowanie

Przepusty kablowe nie tylko powinny zapewnić szczelność w miejscu wprowadzenia kabla, ale również mają zabezpieczać izolację przewodu przed przecięciem ostrymi krawędziami blaszanej obudowy urządzenia. Utrudniane jest przy tym, a nawet uniemożliwiane wyrwanie przewodu z wnętrza urządzenia. Oferowane na rynku przepusty kablowe wykonuje się z tworzyw sztucznych, gumy i metalu.

Damian Żabicki