Fot. 1. Drukowanie oznaczeń pozwala na szybkie opisanie przewodu. Odporny na promieniowanie UV, zabrudzenia czy wilgoć jest przede wszystkim nadruk termotransferowy.

Aby zapewnić pełną orientację w szafie sterowniczej, urządzeniach i instalacji elektrycznej, wystarczy trwale i jednoznacznie oznaczyć wszystkie przewody i kable. Stosowanie oznaczników to konieczność, o ile oczywiście pragniemy, aby montaż, obsługa techniczna oraz usuwanie usterek przebiegały bezpiecznie dla pracowników.

Trwałe i czytelne oznaczanie kabli nie jest przejawem ekscentryczności, nie traktujmy tego również jako luksusu czy zbędnego detalu. Według norm powinien to być standard charakteryzujący wszelkie instalacje i urządzenia. Aby zminimalizować ryzyko pomyłek wprowadzono jednoznaczny międzynarodowy, rezystancyjny kod kolorów z czarnym nadrukiem wraz z liczbami 0-9, literami A-Z oraz standardowymi symbolami elektrycznymi.

Fot. 2. Tekst wprowadzany jest do drukarki poprzez wbudowaną klawiaturę lub przesyłany
z komputera.Fot. 2. Tekst wprowadzany jest do drukarki poprzez wbudowaną klawiaturę lub przesyłany z komputera.
Fot. 3. Stabilnie i odpowiednio przymocowane
oznaczniki zatrzaskiwane na podłączonym już przewodzie nie powinny przemieszczać się w instalacjach nawet przy silnych wibracjach.Fot. 3. Stabilnie i odpowiednio przymocowane oznaczniki zatrzaskiwane na podłączonym już przewodzie nie powinny przemieszczać się w instalacjach nawet przy silnych wibracjach.Fot. 4. Pisak do nanoszenia trwałych oznaczeń na etykietach do opisu ręcznego.Fot. 4. Pisak do nanoszenia trwałych oznaczeń na etykietach do opisu ręcznego. Fot. 5. Prawidłowe opisanie instalacji pozwoli nam na bezpieczne przeprowadzenie ewentualnych napraw.Fot. 5. Prawidłowe opisanie instalacji pozwoli nam na bezpieczne przeprowadzenie ewentualnych napraw. Fot. 6. Pobieranie oznaczników z nośnika
ułatwia forma połączonych ze sobą drabinek.Fot. 6. Pobieranie oznaczników z nośnika ułatwia forma połączonych ze sobą drabinek. Fot. 7. Systemy tłoczenia na szyldach ze stali nierdzewnej pozwalają na niezwykle trwałe oznaczanie przewodów, nawet w miejscach, gdzie panują bardzo niskie i bardzo wysokie temperatury lub duże jest ryzyko kontaktu z środkami
chemicznymi.Fot. 7. Systemy tłoczenia na szyldach ze stali nierdzewnej pozwalają na niezwykle trwałe oznaczanie przewodów, nawet w miejscach, gdzie panują bardzo niskie i bardzo wysokie temperatury lub duże jest ryzyko kontaktu z środkami chemicznymi. Fot. 8. Etykiety mogą składać się z nieprzezroczystego pola opisowego oraz zintegrowanego z nim przezroczystego laminatu zabezpieczającego.Fot. 8. Etykiety mogą składać się z nieprzezroczystego pola opisowego oraz zintegrowanego z nim przezroczystego laminatu zabezpieczającego.Fot. 9. Przykład lekkiej przenośnej drukarki
etykiet klasy przemysłowej, przeznaczonej dla pracowników zajmujących się utrzymaniem infrastruktury technicznej.Fot. 9. Przykład lekkiej przenośnej drukarki etykiet klasy przemysłowej, przeznaczonej dla pracowników zajmujących się utrzymaniem infrastruktury technicznej.Fot. 10. Według norm trwałe i czytelne oznaczanie przewodów powinno charakteryzować każdą instalację elektryczną.Fot. 10. Według norm trwałe i czytelne oznaczanie przewodów powinno charakteryzować każdą instalację elektryczną.Fot. 11. Oznaczniki termokurczliwe „zmniejszają” swoje rozmiary, dzięki czemu nałożenie ich na przewód przed jego podłączeniem nie będzie stanowiło problemu.Fot. 11. Oznaczniki termokurczliwe „zmniejszają” swoje rozmiary, dzięki czemu nałożenie ich na przewód przed jego podłączeniem nie będzie stanowiło problemu.

Przewody podłączone

Oznaczniki przewodów i kabli można zróżnicować ze względu na technikę montażu. Jedną z nich jest zatrzaskiwanie. Tego typu akcesoria mają dwie powierzchnie umieszczenia opisu, są łatwo czytelne, a stabilnie i odpowiednio przymocowane nie powinny przemieszczać się w instalacjach nawet przy silnych wibracjach. Dzięki temu, że są one otwieralne i zatrzaskiwane na przewodzie, można je zainstalować na ułożonych już kablach, głównie w skrzynkach sterowniczych maszyn lub przy wykonywaniu rozdzielni elektrycznych. Oznaczniki możemy zainstalować manualnie lub za pomocą specjalnego aplikatora ułatwiającego montaż. Dosuwamy taśmę z oznacznikami do przodu urządzenia i dociskamy oznacznik, aż usłyszymy charakterystyczny klik zatrzasku, następnie przekręcamy aplikator o 90°. Po przesunięciu taśmy do przodu możemy powtórzyć czynność z kolejnym oznacznikiem. Standardowe zatrzaski to jednak tylko jedna z opcji – przy indywidualnym opisie sprawdzą się szyldy nośne z kieszenią na etykietę. Do podpiętych już kabli i przewodów dedykowane są również specjalne szyldy z tabliczkami identyfikacyjnymi mocowane za pomocą opasek kablowych.

Przewody niepodłączone

Na jeszcze nie podpiętych przewodach sprawdzą się oznaczniki o zamkniętym kształcie – nawlekane lub mocowane opaskami kablowymi dostępne w wersji na karcie i na rolce. Dodatkowo budowa w formie strzałki zapobiegnie przekręcaniu się oznaczników względem siebie. Aplikacja elementów jest łatwiejsza przy zastosowaniu narzędzi, w które wprowadza się przewód, a następnie zsuwa się na niego przygotowane oznaczniki.

Przewody można także wyposażyć w tulejki oznacznikowe stanowiące system bazowy, wtedy oznacza się je za pomocą paska wsuwanego w tulejkę, dzięki czemu znakowanie kabli jest możliwe również w późniejszym czasie. Ich specjalny kształt zapobiega przekręcaniu poszczególnych znaczników względem siebie. Szybsze i bezpieczniejsze jest jednak znakowanie opisanych już tulejek. Końcówki tulejkowe wyposażone są w kołnierze izolacyjne z miejscem na oznaczenie i są opisywane przed zaciśnięciem na przewodzie. W tulejkowe końcówki oznaczeniowe można wyposażyć również żyły – oznakowanie uzyskuje się wtedy poprzez zastosowanie pasków wtykanych. Oprócz tego zastosowanie znajdują etykiety do oznaczania kabli składające się z pola opisowego i przezroczystej folii oraz opaski kablowe przeznaczone do przewodów o różnej średnicy i wykonywania bardziej obszernych opisów. Wykorzystać możemy też rurki termokurczliwe, które nadają się do nie-zdejmowalnego znakowania kabli. Niezależnie jednak od tego, czy oznaczenia przewodów chcemy nawlekać, nasuwać, zatrzaskiwać, naklejać czy montować opaskami kablowymi naszym priorytetem jest trwałość i czytelność.

Termokurczliwe

Niemalejącą popularnością cieszą się oznaczniki termokurczliwe, czyli samogasnące elastyczne rurki poliolefinowe. „Zmniejszają” swoje rozmiary nawet o 1/3, dzięki czemu nałożenie ich na przewód lub wiązkę przewodów jeszcze przed ich podłączeniem nie będzie stanowiło problemu. Pobieranie oznaczników z nośnika ułatwia dodatkowo forma połączonych ze sobą drabinek, podobnie nacięcia rurek – oznaczniki wystarczy zagiąć w miejscy nacięcia, wprowadzić w nie przewody i oderwać oznacznik od nośnej taśmy. Rurki termokurczliwe są ponadto przystosowane do wymagań drukarek oznacznikowych.

Samolaminujące

W zastosowaniach technicznych standardowe akcesoria czy oznaczniki, które wykorzystujemy w przydomowych instalacjach, nie zdadzą egzaminu. Oznaczenia powinny być przede wszystkim trwałe i odporne na ścieranie, pozwalające na uzyskanie czytelnego opisu na wiele kolejnych lat. Sprawdzić się powinny etykiety samolaminujące składające się z nieprzezroczystego pola opisowego oraz zintegrowanego z nim przezroczystego laminatu zabezpieczającego. Pole opisowe zostaje zabezpieczone przed brudem i kurzem dzięki zaklejeniu przezroczystym końcem etykiety. Montaż samolaminującego oznacznika jest prosty – polega na owinięciu przewodu tak, aby przezroczysty koniec etykiety nałożył się na nieprzezroczysty. Przy tym należy pamiętać, że długość etykiety powinna być dostosowana do średnicy przewodu lub wiązki przewodów. Zwróćmy uwagę również na rodzaj stosowanego materiały i kleju, aby etykieta na trwałe przylgnęła do danej powierzchni.

Ciężka artyleria

Do stosowania w ciężkich warunkach, np. przy oznaczaniu kabli i przewodów pracujących na zewnątrz oraz w przemyśle obronnym przeznaczone są etykiety samolaminujące o podwyższonej odporności. Składają się z pola opisowego kontrastują-cego z powłoką przewodu oraz z laminatu ochronnego, który w momencie nakładania na element okrągły osłania pole opisowe. Specjalny laminat zabezpiecza przed działaniem wilgoci, zabrudzeniami oraz uszkodzeniami mechanicznymi. Do pracy w ekstremalnych warunkach, czyli w miejscach, w których panują bardzo niskie lub bardzo wysokie temperatury, a szkodliwy wpływ na oznaczenia mogą mieć substancje chemiczne, polecane są systemy tłoczenia na szyldach ze stali nierdzewnej. Mają one formę drukarek współpracujących z komputerami, które jednak zabrać można na miejsce pracy, np. plac budowy (przy tym pamiętać należy o ich ciężarze, nawet ok. 35 kg). Do urządzenia wprowadza się nieoznaczony szyld, tłoczy się oznaczenie, po czym usuwa się je poza urządzenie.

Drukowanie

Nie zapominajmy również o nowoczesnych drukarkach, które znacznie usprawniają proces znakowania, niezależnie od tego, z jak dużą instalacją mamy do czynienia. Na rynku dostępne są popularne drukarki laserowe lub już bardziej zaawansowane urządzenia termotransferowe – uniwersalne lub wyróżniające się konkretną funkcjonalnością, jak opisywanie materiałów na rol-kach i szpulach, przeznaczone do obustronnego opisywania i perforowania ciągłych rur termokurczliwych lub do dużych ilości oznaczeń. Nadruk termotransferowy wyróżnia się odpornością na promieniowanie UV, wilgoć, oleje, kwasy, pyły. Ostatnio pojawiły się również urządzenia operujące nowoczesną technologią druku UV-LED pozwalającą na uzyskanie bardzo wytrzy-małego wydruku – odpornego na działanie rozpuszczalników, nadającą się do surowych warunków przemysłowych.

Wybierając drukarkę, należy zwrócić uwagę przede wszystkim na jej poręczność i wagę – traktujemy ją przecież jako urządzenie przenośne, towarzyszące pracownikom zajmującym się utrzymaniem infrastruktury technicznej w miejscu pracy. Najlżejsze urządzenia ważą już niecałe 0,5 kg. Ważny jest również sposób obsługi – niektóre drukarki wyposażone są w wyraźny wyświetlacz LCD oraz klawiaturę numeryczną; szybkość wydruku – w najnowszych modelach już 20 mm na sekundę – oraz trwałość wydrukowanych etykiet. Dobrze, jeśli atrament termiczny w drukowanych taśmach znajduje się między dwoma ochronnymi warstwami PET, czyli folii poliestrowej, wtedy wydruk zostanie zabezpieczony przed działaniem cieczy, tarcia, temperatury, chemikaliów i światła słonecznego.

Drukowane oznaczeń możliwe jest dzięki specjalnie przygotowanych programom. Niektóre z nich generują dane oznaczeniowe bezpośrednio ze schematu obwodowego i automatycznie transferują je do odpowiednich drukarek w celu dalszego przetworzenia. Aplikacje umożliwiają indywidualne zaprojektowanie oznaczenia oraz automatyzację wydruku. Dzięki nim każde wydrukowane oznaczenie może zawierać znaki alfanumeryczne, symbole, kody paskowe oraz 3D i różnić się od poprzedniego. Większość drukarek współpracuje z powszechnie używanymi programami operacyjnymi, a drukowane grafiki mają wysoką rozdzielczość, do 300 dpi.

Choć uniwersalne oznaczenia nie istnieją, a nie każdy zatrzask czy taśmę zastosujemy na całej długości instalacji, dostępne obecnie produkty oraz nowoczesne metody aplikacji sprawią, że znakowanie przewodów nie będzie czasochłonnym zajęciem. Dodatkowo prawidłowo opisana instalacja elektryczna przyczyni się do jej bezpiecznego użytkowania w przyszłości.

Iwona Bortniczuk