Google+

Wprawdzie czas wielkiej płyty dawno minął, ale technologia nie zniknęła. Została udoskonalona. Ponadto bardzo często stosowana jest metoda ślizgowa. Obydwa rozwiązania wymagają specyficznego podejścia do instalacji elektrycznych, gdyż późniejsze układanie ich w konstrukcjach wykonanych z gęsto zbrojonego betonu wysokiej klasy, jest bardzo czasoi pracochłonne. Na dodatek wykonywanie przebić i tras kablowych może mieć wpływ na wytrzymałość konstrukcji. Dlatego w budownictwie żelbetonowym wykorzystuje się specjalne rodzaje puszek oraz rurek instalacyjnych. Systemy te ułatwiają późniejsze realizowanie budynkowych instalacji elektrycznych.

Fot.: iStock

Beton jest obecnie jednym z najszerzej wykorzystywanych materiałów w budownictwie. Jego zaletą jest wytrzymałość i duża dowolność przyjmowanych form. Wykorzystanie żelbetu pozwala na znaczne przyspieszenie budowy. Wymierne korzyści daje skracania czasu budowy, unifikacja oraz prefabrykacja, także swoboda projektowania. Jednocześnie żelbet stanowi wyzwanie dla wszelkich instalatorów. Aby wykorzystać zalety betonu i ułatwić prace elektryczne opracowano specjalne technologie. Jest wiele metod oraz systemów prefabrykacji instalacji w betonie. Różnią się jednak szczegółami, zasady są te same. Już na etapie wykonywania zbrojeń oraz szalunków montowane są różnego rodzaju puszki, rurki i kształtki. Wyzwaniem jest taki sposób montażu, który eliminuje możliwość odkształcania się tych elementów w trakcie zalewania betonu, wibrowania oraz wiązania. Elementy instalacji elektrycznej narażone są w tym czasie na wielkie naprężenia związane z uderzeniami strumieni ciężkiego betonu, dużymi zmianami temperatur oraz na oddziaływanie wielkich sił w trakcie montażu elementów prefabrykowanych. Elementy instalacji muszą być wykonywane z tworzyw odpornych na uderzenia, naprężenia, czynniki chemiczne oraz termiczne. Ponadto wymaga się aby nie uległy odkształceniom. W szczególności, aby wszelkie połączenia zachowały wysoką szczelność, całkowicie uniemożliwiającą przedostawanie się betonu do środka.

Najpierw należy szczegółowo zaplanować instalację

Pierwszym krokiem jest dokładne rozplanowanie wszystkich wypustów elektrycznych. Specjalne programy komputerowe ułatwiają to zadanie. Jednak najpierw należy określić funkcjonalność. Miejsce każdego gniazda, każdego łącznika i każdej puszki rozgałęźnej musi być precyzyjnie określone. Ponieważ po wykonaniu konstrukcji będzie za późno na wprowadzanie zmian. Będą one nieproporcjonalnie kosztowne. A ewentualne rozkuwanie ścian z dekoracyjnego betonu całkowicie zatraca zamierzenia architektoniczne. Montażyści muszą otrzymać plany z naniesionym wszystkimi elementami instalacji elektrycznych. Tylko wtedy wykorzystanie nowoczesnych technologii przynosi korzyści. Na rysunku pokazano sposób rozplanowania instalacji. Na planach dokładnie określono, gdzie i jaki element będzie się znajdować.

Rys. 1. Przykładowa instalacja Kaiser w konstrukcji z betonu lanego 1. Kolanko 90° do łączenia poziomych elementów konstrukcyjnych z poziomymi 2. Puszka osprzętowa z rozpórką i wspornikiem 3. Puszka osprzętowo – rozgałęźna z rozpórką i wspornikiem 4. Puszka osprzętowa z rozpórką i wspornikiem 5. Puszka z wypustem do kinkietu 6. Uniwersalna puszka sufitowa osprzętowo rozgałęźna 7. Sufitowa puszka z wypustem do lamy sufitowej (z mocowaniem haka) 8. Puszka osprzętowa 9. Puszka osprzętowa z rozpórką wspartą o puszkę osprzętowo – rozgałęźną zamontowaną po przeciwległej stronie ściany 10. Uniwersalna puszka (np. do panelu dotykowego) z rozpórkami i wspornikami 11. Kolanka 30° w tzw. listwie sufitowej (małej) 12. Listwa sufitowa (duża) ułatwiająca doprowadzenie instalacji do pustych ścianek z kartonu gipsowego 13. Prowadnica rurki zapobiegająca załamaniom w przejściu z podłogi do ściany.Rys. 1. Przykładowa instalacja Kaiser w konstrukcji z betonu lanego
1. Kolanko 90° do łączenia poziomych elementów konstrukcyjnych z poziomymi
2. Puszka osprzętowa z rozpórką i wspornikiem
3. Puszka osprzętowo – rozgałęźna z rozpórką i wspornikiem
4. Puszka osprzętowa z rozpórką i wspornikiem
5. Puszka z wypustem do kinkietu
6. Uniwersalna puszka sufitowa osprzętowo rozgałęźna
7. Sufitowa puszka z wypustem do lamy sufitowej (z mocowaniem haka)
8. Puszka osprzętowa
9. Puszka osprzętowa z rozpórką wspartą o puszkę osprzętowo – rozgałęźną zamontowaną po przeciwległej stronie ściany
10. Uniwersalna puszka (np. do panelu dotykowego) z rozpórkami i wspornikami
11. Kolanka 30° w tzw. listwie sufitowej (małej)
12. Listwa sufitowa (duża) ułatwiająca doprowadzenie instalacji do pustych ścianek z kartonu gipsowego
13. Prowadnica rurki zapobiegająca załamaniom w przejściu z podłogi do ściany.

Rozwiązania te wymuszają konieczność wykonania kompleksowego projektu, wraz z szacunkowym określeniem rodzajów i mocy lamp, pozwalającym na oszacowanie wielkości i rodzaju puszek przeznaczonych do montażu oświetlenia. Zaprojektowane muszą zostać wszystkie puszki osprzętowe. W takim systemie nie można sobie pozwolić na późniejsze planowanie ilości gniazd wtyczkowych, telewizyjnych czy komputerowych. Dokładnie należy określić ilość puszek przeznaczonych na wyłączniki i ściemniacze. Dopiero potem, za pomocą wyspecjalizowanych programów komputerowych dobierana jest ilość złączek, mocowań, wsporników i puszek rozgałęźnych, oraz wszelkiego osprzętu, dla którego użyte będą specjalne puszki, obudowy, przepusty i systemy mocowania.

Asortyment

System montażowy instalacji przeznaczonej do budownictwa betonowego jest niezwykle rozbudowany. Wszystkie elementy są ściśle dopasowane i spełniają wysokie wymagania norm. W skład asortymentu wchodzą: puszki osprzętów, puszko osprzętowo-rozgałęźne, puszki przyłączeniowe do lamp, puszki rozgałęźne, przegrody, osłony, łączniki, króćce, przepusty, wypusty, rurki oraz akcesoria montażowe.

Każde z tych urządzeń musi spełniać ściśle określone wymagania. Od puszek osprzętowych i osprzętowo-rozgałęźnych wymaga się, zgodnie z normą EN 0606, wytrzymałości ogniowej 650°C. Wykonywane są z materiałów bezhalogenowych i posiadają stopień ochrony IP3X. Puszki są zabezpieczone przed obróceniem się i mogą być zestawiane w zespoły z zachowanie dystansu równego 71 mm, a w przypadku montażu w kilku szeregach zapewniony jest ich rozstaw (za pomocą specjalnych króćców dystansowych) 91 mm. Podobne wymagania odnoszą się do puszek przeznaczonych do lamp, z tym że dodatkowo ich osłony mogą być zdejmowane wyłącznie za pomocą narzędzi i muszą mieć przewidziane miejsca, na co najmniej trzy zaciski 4 mm². Zasady te odnoszą się do wszystkich elementów systemu z wyjątkiem osłon zewnętrznych, które mają podwyższoną ognioodporność do 750°C.

Fot.: KaiserFot.: Kaiser

Elementy łączone są na szybkozłączki wydatnie skracające czas montażu.

Montaż w konstrukcjach z betonu lanego

System instalacyjny opiera się na elementach trwale mocowanych do szalunku lub zbrojenia. W ten sposób mocowane są wszystkie puszki osprzętowe i rozgałęźne oraz wszelkie wypusty. Urządzenia te są ze sobą połączone za pośrednictwem specjalnych rurek.

Najczęściej wykorzystywany jest system przeznaczony do wykonywania instalacji w ścianach działowych, wewnętrznych o grubości do 30 cm. Gotowy zestaw produktów ułatwia szybką i wydajna pracę. Dodatkowym ułatwieniem jest stosowane przez niektórych producentów kolorystyczne kodowanie produktów. W tej metodzie elementy puszek i wypustów powinny być mocowane do wewnętrznej strony szalunku. Po dokładnym wytrasowaniu miejsca puszka jest trwale mechanicznie montowana do deskowania. Można tego dokonać za pomocą gwoździ, wkrętów, kołków, śrub, specjalnych magnesów, chwytów względnie kleju. Sposób montażu zależy od materiału, z jakiego wykonany jest szalunek.

Fot.: KaiserFot.: Kaiser

Puszki składają się zwykle z kilku części: osłony samej puszki, czasem także z pierścieni dystansowych i złączek oraz króćców (fot. 1.). Do wewnętrznej strony szalunku ściany frontowej (tj. tej, w której znajdzie się osprzęt) przytwierdza się same osłony frontowe (fot. 2.). Następnie (często dopiero po wykonaniu zbrojenia) do nich mocuje się zatrzaskowo puszki z otworami na rurki wykonanymi specjalnymi cęgami (zapewnia to dokładne utrzymanie wymiarów), którymi doprowadzane będą przewody elektryczne (fot. 3.). Do osadzonych puszek wprowadzane są ściśle przylegające rurki oraz tylne osłony. W razie potrzeby można do nich przytwierdzić elementy rozporowe dodatkowo stabilizujące mocowanie puszek. Innym rozwiązaniem jest zastosowanie elementu dystansowego umożliwiającego montaż gniazda lub wspornika po przeciwległej stronie ściany. Konstrukcja puszki, wsporników oraz rozpórek zapewnia ścisłe przyleganie puszki do przeciwległego szalunku. Zaleca się, aby taka konstrukcja była dłuższa o ok. 20 mm od grubości ściany. Wtedy szalunek drugiej strony ściany ściska zestaw na tyle mocno, aby puszki nie uległy przesunięciu w trakcie zalewania strumieniem betonu (fot. 4.).

Po związaniu betonu oraz demontażu szalunku uzyskuje się dostęp do elementów frontowych puszek (fot. 5.). Wystarczy uderzenie młotkiem, aby wybić (w osłabionych miejscach) otwory montażowe. Puszki utrzymują dokładne wymiary są wyjątkowo solidnie zamocowane w materiale ściany. Od tego momentu zaczyna się rola elektryka. Do puszki może doprowadzić przewody, przyłączyć odpowiednie urządzenie i je zamontować, względnie założyć zaślepkę.

W przypadku ścian grubszych i gęstozbrojonych nie ma dostępu do przeciwległego szalunku. Konieczne jest bazowanie na prętach zbrojeniowych. Ze względu na ich grubość oraz ilość takie mocowanie zapewnia wysoką dokładność oraz stabilność. Do takich miejsc przeznaczony jest np. system Prefix, zawierający specjalne puszki z długimi uchami służącymi do mocowania.

Fot.: KaiserFot.: Kaiser

Podobnie jak w przypadku montażu puszek do szalunku, pierwszym krokiem jest dokładne określenie i zaznaczenie miejsca montażu, a następnie przygotowanie puszek (fot. 6, 7.). Najpierw należy wykonać w nich otwory, w których mocowane będą końcówki elastycznych rurek (fot. 8.), a potem szczelnie zamontować na zatrzask osłonę przednią puszki oraz rurki instalacyjne (fot. 9.). W przypadku puszek wielokrotnych, tzn. połączonych w szereg, tak przygotowany zestaw jest wstępnie przyczepiany (za pomocą specjalnych wąsów) do stalowych prętów (fot. 10.). Na tym etapie należy dokładnie wypoziomować i pozycjonować puszkę lub ich zestaw (fot. 11.). Po precyzyjnym ustawieniu puszki są mocno przytwierdzane za pomocą drutu wiązałkowego lub opasek zaciskowych. Ważnym etapem pozycjonowania jest takie ustawienie puszek, aby swoją zewnętrzną częścią wystawały, o co najmniej (maks. 20 mm) 5 mm poza płaszczyznę szalunku. W ten sposób (szalunek jest silnie dociśnięty do puszek) zapewniana jest szczelność zapobiegająca dostawaniu się betonu do wnętrza. Po zalaniu ściany betonem i zdjęciu szalunku wybija się okrągłe otwory w przednich osłonach puszek. I system jest gotów do prowadzenia przewodów oraz montażu osprzętu elektrycznego.

Montaż w betonowych elementach prefabrykowanych

Do prowadzenia instalacji w elementach budowlanych prefabrykowanych jest używany nieco inny asortyment puszek i kształtek. Jednak pod względem funkcjonalnym są ona analogiczne do wyżej opisanych.

Fot.: KaiserFot.: Kaiser

Podobne są także zasady i sposoby montażu. Z tego powodu dalsze informacje poświęcone będą tylko istotnym różnicom.

Tym, co odróżnia obydwie instalacje jest konieczność wykonywania specjalnych połączeń w miejscach styku poszczególnych prefabrykatów. W przypadku produkcji dużych i ciężkich płyt nie jest możliwe zachowanie idealnej precyzji.

Nie zawsze otwory we fragmentach pionowych i poziomych dokładnie przylegają do siebie. Zwykle dzieje się to z jakimś przesunięciem. Ponadto przy zalewaniu prefabrykatów betonem konieczne jest szczelne zamykanie wszystkich otworów. Dopiero po wyjęciu z formy i dostarczeniu na budowę możliwe jest wybicie otworów w miejscach połączeń. Z tego powodu opracowano system wyprowadzeń i połączeń kielichowych

W fabryce, do zewnętrznych krawędzi form, przymocowuje się końcówki wejściowe (kielichowe) lub wyjściowe (fot. 12, 13.).

W dokładnie oznaczonych miejscach przykleja się odpowiednie końcówki. W zależności od projektu instalację można wyprowadzać w dowolnym miejscu płyty lub dokładnie na jej krawędzi. Do końcówek tych wprowadza się rurki, które znajdą się wewnątrz betonowych płyt.

Następnym krokiem jest połączenie wszystkich elementów stanowiących wyposażenie płyty (puszek osprzętowych, osprzętowo rozgałęźnych, rozgałęźnych i wypustów) za pomocą sztywnych lub giętkich rurek instalacyjnych (fot. 14.).

Wszystkie otwory są początkowo szczelnie osłonięte. Na miejscu budowy, po dostarczeniu na miejsca montażu oraz oczyszczeniu płyty otwierany jest otwór, w który wprowadza się krótką elastyczną rurkę instalacyjną (fot. 15, 16, 17.).

Kolejnym etapem jest połączenie ze sobą prefabrykowanych elementów żelbetowych. Jedne prefabrykaty nakłada się na drugie w ten sposób, aby krótkie rurki (włożone tuż przed tym montażem) trafiały w specjalne otwory kielichowe. W zależności od wielkości płyt i precyzji ich wykonania używa się dużych i małych kielichów. Stożkowa część zapewnia prowadzenie elastycznej ruki, która po osadzeniu płyty dokładnie przylega do rurki instalacyjnej znajdującej się w drugim z łączonych elementów (fot. 18, 19, 20.).

Tak przygotowana sieć połączeń staje się znowu zamkniętym systemem rurek i puszek. Dopiero po zamknięciu budowy rozpoczną się prace elektryczne. Elektrycy uzyskają dostęp do puszek osprzętowych, rozgałęźnych oraz wypustów w ściśle zaplanowanych miejscach. Później wystarczą drobne uderzenia w miejsca osłabień w zewnętrznych osłonach, aby móc przeciągać przewody i montować osprzęt.

Fot.: KaiserFot.: Kaiser

Czas to pieniądz

Kryzys gospodarczy jest okresem, w którym szczególną uwagę poświęca się zmniejszaniu kosztów produkcji. Systemy montażowe przeznaczone do budownictwa betonowego pozwalają na wydatne zmniejszenie czasu wykonywania prac elektrycznych. Starannie zaplanowana instalacja jest wykonywana znacznie szybciej niż przy użyciu tradycyjnych sposobów. Tym bardziej, że wycinanie rowków w wysokiej jakości betonie jest i kosztowne i czasochłonne. Podobne problemy powstają przy wykonywaniu przepustów oraz otworów na osprzęt elektryczny, do których wykonania konieczny jest drogi sprzęt elektromechaniczny. Specjalne wiertła, koronki i tarcze szybko zużywają się w trakcie pracy. Poza tym powstaje hałas i dużo pyłu. To wszystko podraża i spowalnia proces budowy. Dodatkową zaletą instalacji zalewanych betonem jest ich ochrona przed uszkodzeniami powstającymi przy wierceniu otworów na mocowanie do szafek kuchennych, telewizorów czy obrazów. Do głęboko schowanych przewodów wiertło nie dociera.

Instalacja elektryczna prowadzona w systemie rurek jest dużo bardziej elastyczna od prowadzonej podtynkowo. W zależności od potrzeby można dociągać kolejne przewody. A dobrze zaplanowana i wykonana może służyć zarówno tradycyjnym instalacjom elektrycznym, jak również nowoczesnym instalacjom magistralnym. Wystarczy w odpowiednie miejsca doprowadzić właściwe przewody. Także późniejsze zmiany są możliwie do przeprowadzenia, bez dokonywania długotrwałych i wielce uciążliwych prac murarskich.

Andrzej Dubrawski